ก้าวเท้าเข้าสู่หอดูดาวหลวงกรีนิชและข้ามเส้นไพรม์เมอริเดียนที่เป็นศูนย์กลางการแบ่งไทม์โซนของโลก
บทความ: รักดี โชติจินดา ภาพเปิด: National Maritime Museum, London
“ทำไมบ้านคุณลุงที่อเมริกาเป็นเวลากลางวันแล้วเมืองไทยเราเป็นเวลากลางคืน” … “จีเอ็มทีคืออะไร แล้วทำไมประเทศไทยต้องเป็นจีเอ็มที +7 ชั่วโมง” … “ใครคือผู้กำหนดว่าศูนย์กลางของเวลาโลกต้องอยู่ที่กรีนิช” … เหล่านี้คือคำถามที่เกิดขึ้นกับผมตั้งแต่สมัยประถมศึกษา มัธยมศึกษาและปริญญาตรี (โดยประมาณ)
ผมค่อยๆ หาคำตอบของคำถามเหล่านี้อย่างไม่รู้ตัว คำถามข้อแรกเรื่องอเมริกาเป็นกลางวันและเมืองไทยเป็นกลางคืนนั้นดูจะง่ายที่สุด เพราะโลกของเรานั้นกลม ประเทศที่อยู่คนละซีกโลกกันจึงเป็นเวลากลางวันและกลางคืนต่างกัน
ต่อไปผมก็หาอะไรอ่านจนได้คำตอบของคำถามที่สองว่าจีเอ็มทีเป็นตัวย่อของ Greenwich Mean Time ซึ่งหมายถึงเวลากลางที่ผู้คนทั้งโลกยึดถือเป็นมาตรฐาน โดยที่กรีนิชนั้นเป็นชื่อของเขตหรือย่านหนึ่งของลอนดอน ประเทศใดอยู่ค่อนไปทางตะวันออกของกรีนิชก็จะมีเวลาที่เร็วกว่า ส่วนประเทศที่อยู่ค่อนไปทางตะวันตกของกรีนิชก็จะมีเวลาที่ช้ากว่า ยิ่งประเทศนั้นอยู่ห่างจากกรีนิชมากเพียงใดก็จะมีเวลาที่บวกหรือลบจากเวลาของกรีนิชมากขึ้นตามลำดับ
วิธีการคำนวณคือการใช้เส้นลองจิจูดเป็นเกณฑ์ โลกของเรานั้นเป็นทรงกลมโดยมีเส้นลองจิจูดที่ลากจากขั้วโลกเหนือลงมาขั้วโลกใต้ได้ทั้งหมด 360 เส้น หากหารด้วยเวลาในหนึ่งวันที่มี 24 ชั่วโมงก็จะแบ่งพื้นที่ได้เป็นห้วงละ 15 องศาลองจิจูดโดยที่แต่ละห้วงนั้นคือเวลาที่ต่างจากกรีนิช 1 ชั่วโมง ดังนั้นเมื่อกรีนิชอยู่บนเส้นลองจิจูดที่ 0 หรือเส้นไพรม์เมอริเดียนและประเทศไทยอยู่บนเส้นลองจิจูดที่ 100 ตะวันออก (100 หาร 15 ได้ 6.66) ประเทศไทยจึงมีเวลาที่เร็วกว่ากรีนิชอยู่ 7 ชั่วโมง
ส่วนคำถามที่สามว่าใครคือผู้กำหนดว่าศูนย์กลางของเวลาโลกต้องอยู่ที่กรีนิชนั้นดูจะยากและซับซ้อนที่สุด เพราะเป็นเรื่องของประวัติศาสตร์และการเมืองระหว่างชาติผสมกัน เดิมทีนั้นโลกเรามีเส้นไพรม์เมอริเดียนหลายเส้นตามใจประเทศที่เป็นผู้กำหนดและวาดแผนที่ เช่น ถ้าคุณถามฝรั่งเศสก็จะได้เส้นลองจิจูด 0 อยู่ที่ปารีส แล้วการตัดสินใจเพื่อกำหนดมาตรฐานหนึ่งเดียวให้กับโลกก็เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1884 เมื่อตัวแทนจากหลายประเทศเดินทางมาร่วมการประชุมเส้นเมอริเดียนนานาชาติ (International Meridian Conference) ที่กรุงวอชิงตันดีซี ประเทศสหรัฐอเมริกา
การหารือในครั้งนั้นใช้เวลานานหลายสัปดาห์จึงได้ผลโหวตให้เส้นไพรม์เมอริเดียนที่กรีนิชเป็นเส้นไพรม์เมอริเดียนของโลก ด้วยเหตุผลว่าเรือเกือบสองในสามของโลกใช้แผนที่ที่มีกรีนิชเป็นศูนย์กลางของโลกอยู่แล้ว หากให้เรือที่เหลือเปลี่ยนมาใช้เส้นไพรม์เมอริเดียนที่กรีนิชก็จะส่งผลกระทบน้อยกว่าให้เปลี่ยนไปใช้เส้นอื่นเป็นหลัก และสมาชิกผู้เข้าร่วมการประชุมยังแนะนำให้มีการกำหนดไทม์โซนของโลกใหม่โดยใช้เวลากรีนิชหรือกรีนิชมีนไทม์ (Greenwich Mean Time) เป็นเวลากลางของโลกไปพร้อมกันเลยด้วย
กรีนิชที่ว่านี้หากจะเรียกชื่อเต็มก็คือหอดูดาวหลวงกรีนิชหรือ Royal Observatory, Greenwich ซึ่งตั้งอยู่บนเขา ไม่ไกลจากตัวเมืองลอนดอน พระเจ้าชาล์สที่ 2 มีดำริให้สร้างหอดูดาวแห่งนี้ขึ้นในปี ค.ศ. 1675 เพื่อเป็นสถานที่ทำงานและบ้านพักของนักดาราศาสตร์หลวง เริ่มตั้งแต่ยุคของจอห์น แฟลมสตีดซึ่งปฏิบัติหน้าที่เป็นเวลานานถึง 40 ปี หน้าที่หลักของนักดาราศาสตร์หลวงที่ประจำอยู่ที่กรีนิชก็คือการส่องและบันทึกตำแหน่งของดวงดาวเพื่อรวบรวมข้อมูลอันจะเป็นประโยชน์สำหรับนักเดินเรือในการคำนวณลองจิจูด ความพยายามดังกล่าวกินเวลานานร่วม 90 ปีจนกระทั่งนักดาราศาสตร์หลวงคนที่ 5 สามารถตีพิมพ์ปฏิทินเดินเรือหรือ Nautical Almanac ฉบับแรกในปี ค.ศ. 1766 และเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้อังกฤษกลายเป็นหนึ่งในมหาอำนาจทางด้านการเดินเรือในที่สุด
ปัจจุบันหอดูดาวหลวงกรีนิชกลายเป็นแลนด์มาร์คสำคัญที่ผู้คนจากทั่วโลกให้ความสนใจเข้าชมอย่างต่อเนื่องทั้งปี และนับว่าเป็นสถาบันทางด้านวิทยาศาสตร์ที่สร้างขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะทางที่มีความเก่าแก่ที่สุดของอังกฤษด้วยเพราะมีอายุครบ 350 ปีในปีนี้
ภายในอาคารแฟลมสตีดเฮาส์ซึ่งตั้งชื่อตาม จอห์น แฟลมสตีดนั้นมีทั้งห้องออกตากอน (Octagon Room) ซึ่งเป็นที่ทำงานจริงในยามค่ำคืนของนักดาราศาสตร์หลวงในอดีต ห้องจัดแสดงไทม์แอนด์ลองจิจูด (Time and Longitude Gallery) ที่เก็บรักษาอุปกรณ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องในอดีตตลอดจนนาฬิกาความเที่ยงตรงสูงรุ่นต่างๆ ที่จอห์น แฮริสัน คิดค้นขึ้นเพื่อการติดตั้งบนเรือเดินสมุทร
และหากใครอยู่แถวนั้นเวลาหลังเที่ยงก็จะเห็นวิธีการบอกเวลาแบบโบราณอีกวิธีหนึ่งซึ่งมีลักษณะเป็นลูกบอลกลมสีแดงอยู่บนยอดของอาคารแฟลมสตีดเฮาส์แห่งนี้ ลูกบอลดังกล่าวจะถูกดันขึ้นสู่ตำแหน่งกลางเสาเวลา 12.55 น. ก่อนที่จะขึ้นสู่ยอดเสาเวลา 12.58 น. แล้วค้างอยู่เช่นนั้นจนตกลงมาใหม่เวลา 13.00 น. ของทุกวัน ผู้คนสามารถเห็นได้จากระยะไกล แม้แต่เรือที่อยู่บนแม่น้ำเธมส์ก็สามารถมองเห็นลูกบอลนี้ได้
สำหรับภาพกรีนิชที่เราน่าจะเห็นกันบ่อยที่สุดก็คือเส้นไพรม์เมอริเดียนที่คนไปยืนถ่ายรูปกัน ลักษณะเป็นแถบสีทองที่ลากตรงออกมาจากอาคารหลังหนึ่งอันเป็นที่ตั้งของกล้องโทรทรรศน์เก่าที่มีชื่อว่าแอรีทรานสิทเซอร์เคิล (Airy Transit Circle) ซึ่งมีการใช้งานระหว่างปี ค.ศ. 1851-1938 และครอบคลุมเหตุการณ์ที่มีการกำหนดให้กรีนิชเป็นตำแหน่งของไพรม์เมอริเดียนหรือเส้นลองจิจูดที่ 0 ในปี ค.ศ. 1884 ข้างต้น
หากยืนให้เท้าทั้ง 2 ข้างอยู่คนละฝั่งของเส้นนี้ก็เท่ากับว่าเรากำลังเหยียบซีกโลกตะวันตกและตะวันออกอยู่พร้อมกัน ทั้งนี้ เส้นไพรม์เมอริเดียนเส้นนี้เป็นเหมือนสัญลักษณ์แห่งประวัติศาสตร์มากกว่า เพราะเมื่อเข้าสู่ยุคของดาวเทียมและจีพีเอสแล้วก็มีการกำหนดเส้นไพรม์เมอริเดียนเส้นใหม่ที่แม่นยำยิ่งกว่าเดิมเพื่อการใช้งานในโลกสมัยใหม่ โดยเส้นที่ว่านี้อยู่ห่างจากเส้นเดิมไปทางตะวันออก 102.5 เมตร ด้วยเหตุนี้เองอุปกรณ์จีพีเอสของคุณจึงจะไม่แสดงค่าลองจิจูด 0 เมื่อคุณยืนอยู่บนเส้นไพรม์เมอริเดียนสีทองที่หอดูดาวแห่งนี้
ไม่ว่าอย่างไร ตัวผมเองนั้นก็มีความตั้งใจว่าจะต้องได้ไปเยือนหอดูดาวหลวงกรีนิชให้ได้สักครั้งหนึ่งในชีวิต และโอกาสดังกล่าวของผมก็เกิดขึ้นเมื่อผมได้เป็นตัวแทนของนิตยสาร World of Watches Thailand ไปชมนิทรรศการ The OAK Collection ที่ The Design Museum แห่งกรุงลอนดอนเมื่อปี ค.ศ. 2022 ซึ่งนำเสนอนาฬิกาแบบเรือนเดียวในโลกหรือ “one of a kind” ของคุณแพทริค เชเทรด นักธุรกิจชาวฝรั่งเศส โดยผมทำตั๋วให้ตัวเองเดินทางไปถึงลอนดอนก่อนงานเริ่ม 3 วันเพื่อที่จะได้ไปตระเวนดูพิพิธภัณฑ์ต่างๆ ที่เคยเห็นภาพแต่ไม่เคยไปจริงมาก่อน และก็แน่นอนว่าโปรแกรมนอกงานที่สำคัญที่สุดย่อมต้องเป็นหอดูดาวหลวงกรีนิชนั่นเอง
ในครั้งนั้นผมเลือกพักโรงแรมในย่านเซาธ์วอร์คใกล้กับลอนดอนบริดจ์และทาวเวอร์บริดจ์ หากจะเลือกเดินทางด้วยรถไฟจะต้องนั่งรถไฟเป็นเวลาประมาณ 25 นาทีแล้วเดินขึ้นเขาจากสถานีรถไฟที่ใกล้ที่สุดซึ่งต้องใช้เวลาอีกราว 25 นาทีรวมเป็น 50 นาที แต่เมื่อดูระยะทางรถวิ่งจากโรงแรมถึงหอดูดาวกรีนิชโดยตรงเพียง 10 กิโลเมตรและใช้เวลาจากประตูถึงประตูราว 30 นาทีเท่านั้นผมจึงเลือกนั่ง Uber แบบไม่ลังเล คุณเองก็ควรจะใช้วิธีนี้เช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากคุณเดินทางมากกว่า 1 คนเพราะเมื่อหารค่ารถต่อคนแล้วก็จะยิ่งถูกลงไปอีก
คุณอาจจะใช้เวลา 1-3 ชั่วโมงที่หอดูดาวหลวงกรีนิชเพื่อชมสิ่งน่าสนใจต่างๆ เดินถ่ายรูปและซื้อของที่ระลึกต่างๆ หรือแม้แต่หนังสือที่มีน่าสนใจมากมาย เมื่อชมทุกอย่างข้างบนเขานั้นจนเป็นที่พอใจแล้วจึงเดินตามทางลงมายังพื้นราบซึ่งที่จริงก็มีสิ่งน่าสนใจอีกอย่างเช่นพิพิธภัณฑ์การเดินเรือแห่งชาติ (National Maritime Museum)
และถ้าคุณเป็นแฟนแจ็ค ไรอัน ก็ห้ามพลาดการเยือนลานด้านหน้าวิทยาลัยกองทัพเรือหลวงเก่า (Old Royal Naval College) ซึ่งเป็นสถานที่ถ่ายฉากสำคัญในภาพยนตร์เรื่อง Patriot Games ที่ยังดูเหมือนเดิมแม้เวลาจะผ่านไปกว่า 30 ปีแล้ว สุดท้ายอย่าลืมแวะ Greenwich Market ที่อยู่ใกล้กันซึ่งเปิดให้บริการทุกวัน เผื่อได้ของอะไรเก๋ๆ ติดมือกลับบ้านเพิ่มเติม หรือเดินหาร้านอะไรทานในละแวกนั้นก่อนกลับโรงแรมหรือไปจุดหมายอื่นต่อไป
กรุณาดูรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับเวลาเปิดให้บริการ ค่าเข้าชมและโปรแกรมพิเศษต่างๆ ของหอดูดาวหลวงกรีนิชและสถานที่อื่นในบริเวณนั้นได้ที่ www.rmg.co.uk
This oldest purpose-built scientific institution in England happens to celebrate its 350th anniversary this year as well.
Words: Ruckdee Chotjinda Opening Photo: National Maritime Museum, London
“Why is it daytime at my uncle’s in the States while it is nighttime here in Thailand?” … “What is GMT, and why is Thailand GMT +7 hours?” … “Who decided that the centre of world time must be in Greenwich?” … These were questions that came to me during primary school, high school and university years, approximately.
I gradually found the answers without realising it. The first question seemed the easiest to solve: the earth is round, so countries on opposite sides of the globe naturally experience day and night at different times.
Later, after some reading, I have arrived at the answer to the second question: GMT is short for Greenwich Mean Time, the standard reference time used worldwide. Greenwich is the name of a borough in London, England. Countries to the east of Greenwich have a time ahead of it, while those to the west have a time behind it. The further away a country is from Greenwich, the greater the difference, whether ahead or behind.
The calculation is based on lines of longitude. Our globe has 360 such lines, running from the North Pole to the South Pole. If you divide 360 degrees by the 24 hours in a day, you get 15 degrees of longitude per hour. Each 15-degree segment equals a one-hour time difference from Greenwich. Since Greenwich lies on the Prime Meridian at 0° longitude and Thailand is on the 100° East longitude line (100 divided by 15 is 6.66), Thailand is 7 hours ahead of Greenwich.
The third question, who decided that the centre of world time should be in Greenwich, was the hardest and most complex, as it involves both history and international politics. Previously, the world had multiple prime meridians depending on the country drawing the maps. For example, if you asked France, their 0° longitude line would be the one that passed through Paris. A global decision to establish a single standard came in 1884, when representatives from several countries gathered for the International Meridian Conference in Washington, D.C., USA.
The discussions lasted several weeks before a vote declared Greenwich’s meridian to be the Prime Meridian of the world. The reasoning was that nearly two-thirds of the world’s ships already used maps centred on Greenwich, so it would have caused less disruption for the remaining ships were to switch than to adopt an entirely different meridian. The conference participants also recommended redefining the world’s time zones based on Greenwich Mean Time (GMT) as the universal standard.
Greenwich being referenced in this discussion is the Royal Observatory, Greenwich, located on a hill not far from central London. King Charles II ordered its construction in 1675 as both a workplace and residence for the Astronomer Royal, starting with John Flamsteed, who served for an impressive 40 years. The main duty of the Astronomer Royal at Greenwich was to observe and record the positions of celestial bodies, compiling data essential for sailors to calculate longitude at sea. This effort came to fruition after nearly 90 years when the fifth Astronomer Royal published the first Nautical Almanac in 1766. It was one of the key factors that helped the country become a leading maritime power.
Today, the Royal Observatory, Greenwich has become a major landmark that attracts visitors from around the world throughout the year. It is also considered the oldest purpose-built scientific institution in England, marking its 350th anniversary this year.
Inside Flamsteed House, named after John Flamsteed, there is the Octagon Room, which in the past served as the actual nighttime workplace of the successive Astronomer Royals. There is also the Time and Longitude Gallery, which preserves historical instruments and various high-precision marine timekeepers created by John Harrison for installation on seafaring vessels.
Visitors who are in the area in the early afternoon can witness another traditional method of time signalling: a large red ball on top of Flamsteed House. This time ball is raised to the midpoint of its mast at 12:55, then to the very top at 12:58, where it remains until dropping at exactly 13:00 each day. It can be seen from a considerable distance, even from ships on the River Thames.
Perhaps, the most recognisable image of Greenwich is the Prime Meridian line, where people stand to have their photographs taken. It appears as a brass strip extending from a building that houses the historic Airy Transit Circle telescope, which was in use between 1851 and 1938, and was central to the aforementioned decision to establish Greenwich as the location of 0° longitude or the Prime Meridian in 1884.
If one stands with each foot on the two sides of the line, one is simultaneously in both the western and eastern hemispheres. However, this Prime Meridian is more of a historical marker, for in the age of satellites and GPS a new, more accurate Prime Meridian has been defined for modern use. This updated line lies 102.5 metres east of the original, which is why your GPS device will not indicate 0° longitude when you stand upon this brass strip at the observatory.
I, too, had the Royal Observatory, Greenwich on my bucket list. It is a place I wished I could visit at least once in my lifetime. That opportunity came when World of Watches Thailand was invited to attend The OAK Collection exhibition at London’s Design Museum in 2022, which showcased unique, “one of a kind” timepieces owned by French businessman Patrick Getreide. I booked my ticket in such a way that I would arrive in London three days before the event, giving myself time to explore museums I had only ever seen in photos but never in person. And, of course, the highlight of my personal itinerary had to be the Royal Observatory, Greenwich.
On that trip, I stayed in the Southwark area, near London Bridge and Tower Bridge. If I had chosen to use the train to get to the observatory, it would have taken about 25 minutes on the train, plus another 25 minutes walking uphill from the nearest station: a total of around 50 minutes. But when I saw that the direct driving distance from my hotel to the observatory was only 10 kilometres, taking roughly 30 minutes door-to-door, I opted for Uber without hesitation. You should do the same, especially if you are traveling in a group of two or three, as the cost per person will be even lower.
You may spend anywhere from one to three hours at the Royal Observatory Greenwich, taking in the attractions, snapping photos, and browsing the many interesting souvenirs and books on offer. Once you have had your fill on that hilltop, just follow the path down to street level, where there is still more to see such as the National Maritime Museum.
And if you are a Jack Ryan fan, do not miss the forecourt of the Old Royal Naval College, which served as the shooting location for a key scene in the film Patriot Games – it still looks much the same even after more than 30 years. Finally, be sure to stop by the nearby Greenwich Market which is open daily. You may find something unique to bring home, or simply enjoy a meal in the area before heading back to your hotel or on to your next destination.
For more details on opening hours, admission fees, and special programs at the Royal Observatory, Greenwich and other attractions in the area, please visit www.rmg.co.uk.
